ГІСТОРЫЯ
РЭСПУБЛІКАНСКАГА ТЭАТРА
БЕЛАРУСКАЙ ДРАМАТУРГІІ

Паводле пастановы Савета Міністраў Беларускай ССР  Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі быў створаны ў снежні 1990 года і пэўны час існаваў як структурнае падраздзяленне Беларускага тэатра імя Янкі Купалы. Яму быў нададзены статус творчай лабараторыі і канцэпцыя новага сцэнічнага калектыва была акрэслена дакладна: падтрымка нацыянальнай драматургіі, адкрыццё новых імёнаў беларускіх аўтараў. Тэатр узначаліў заслужаны дзеяч мастацтваў, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Валерый Мазынскі. Трупа была сфарміравана з ягоных вучняў, выпускнікоў Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстутута. Першая прэм’ера адбылася 1 лютага 1992 года. П’есу “Ку-ку” Міколы Арахоўскага ўвасобіў рэжысёр Андрэй Гузій.

Неўзабаве сцэнічны калектыў набыў самастойнасць, пераехаў ва ўласнае памяшканне на Крапоткіна 44, дзе цяпер і знаходзіцца Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі. Дзеля таго, каб маладыя драматургі на справе спасцігалі законы тэатра, з імі праводзілася скрупулёзная праца. Абавязковай была прысутнасць аўтара пры чытцы п’есы з акцёрамі, удзел у рэпетыцыях. Цягам першага дзесяцігоддзя ў рэпертуары з’явіліся спектаклі па творах Міколы Арахоўскага, Уладзіміра Савуліча, Ігара Сідарука, Максіма Клімковіча, Міраслава Адамчыкава, Раісы Баравіковай, Алены Паповай, Сяргея Кавалёва і іншых.

Акцэнт быў зроблены на спектаклях метафарычнага і абсурдысцкага накірунку. Тэатр браў актыўны ўдзел у фестывалях. Са спектаклямі “Рычард” і “Макбет” Уільяма Шэкспіра двойчы з поспехам удзельнічаў у Эдзінбургскім фестывалі “Фрындж”.

З 2000 па 2012 г.г. Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі ўзначальваў заслужаны дзеяч мастацтваў, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Валерый Анісенка. Новая трупа была сфарміравана з выпускнікоў Універсітэта культуры і мастацтваў, вучняў рэжысёра. Асаблівая ўвага ў гэты час надавалася атмасферы студыйнасці, прафесійнаму росту маладых акцёраў, духоўнаму мікраклімату. Тэатр-дом абраны як аснова творчай мадэлі. Мастацкія прыярытэты аддадзены псіхалагічнаму тэатру. РТБД далучаецца да міжнароднага тэатральнага руху. Запрашэнні на фестывалі адбываюцца адно за адным. Быў наладжаны шэраг сумесных міжнародных праектаў з тэатральнымі дзеячамі Францыі, Ізраіля, Расіі, ЗША, Сербіі.

У РТБД значна палепшыліся ўмовы для творчасці, да тэатра далучылі другі паверх суседняга будынку. Усё большую цікавасць у тэатральнай грамадскасці стала выклікаць дзейнасць Цэнтра беларускай драматургіі, які быў створаны пры тэатры ў 2007 годзе. У трупе ў гэты час працуе 33 акцёры, у рэпертуары – 33 спектаклі. У 2010 годзе тэатру прысвоена ганаровае званне Заслужаны калектыў Рэспублікі Беларусь.

У 2012 годзе мастацкім кіраўніком Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі прызначаны заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь Аляксандр Гарцуеў. З 2014 дырэктарам тэатра становіцца Уладзімір Карачэўскі. Вельмі хутка становіцца заўважна, што яркая, маладая і мабільная трупа распачынае новыя стасункі са сваімі гледачамі. У спектаклях РТБД ідзе размова пра вечныя пытанні жыцця і смерці, месца сучаснага чалавека ў грамадстве, нацыянальную самаідэнтыфікацыю. Такія пастаноўкі, як “Раскіданае гняздо”, “Кар’ера доктара Рауса”, “Мабыць?”, “Пелікан”, “Гэта ўсё яна” выклікаюць спрэчкі, моцныя рэакцыі, бударажаць публіку.

Плённа працуе з маладымі аўтарамі, прыцягвае ўвагу тэатральнай грамадскасці Цэнтр беларускай драматургіі (кіраўнік – Аляксандр Марчанка). Важнай штогадовай падзеяй Цэнтра з’яўляецца Міжнародная драматургічная лабараторыя, вынікамі якой становяцца новыя п’есы, якія часта трапляюць у шорт- і лонг-лісты прэстыжных міжнародных драматургічных конкурсаў.

Тэатр шмат працуе з маладымі рэжысёрамі, шукае новыя тэатральныя формы і новыя спосабы ўзаемадзеяння з гледачамі. Значнае месца ў  яго дзейнасці займае міжнароднае супрацоўніцтва: удзел у фестывалях, творчых лабараторыях, пашырэнне міжнародных сувязей.  У 2015 годзе РТБД стаў арганізатарам ІІ Маладзёжнага тэатральнага форума краін СНГ, Балтыі і Грузіі, які стаў яркай тэатральнай падзеяй не толькі ў Беларусі, але і за яе межамі.

З 2018 года дырэктарам тэатра прызначана Святлана Карукіна. Цэнтр беларускай драматургіі з 2020 года ўзначальвае Анастасія Васілевіч. Тэатр працягвае сваю працу ў абраным накірунку, таксама ў рэпертуары з’яўляюцца новыя пастаноўкі, такія як “Паляванне на сябе”, “Бетон”, “Шлюб з ветрам”, “Сірожа”, “Профіт”, “Калека з вострава Інішман” і іншыя.

У складаны час пандэміі Covid-19 тэатр намагаецца заставацца на сувязі са сваімі гледачамі ў анлайн-фармаце: стварае праект “Антракт з РТБД”, праводзіць чыткі п’ес, прымае ўдзел у фестывалях, ладзіць прэм’еры ў прамой трансляцыі. Працягваецца гастрольнае жыцце РТБД. 

У пастаноўках тэатра спалучаюцца сатыра і лірыка, гратэск і рэалістычная дакладнасць, высокая маральная праблематыка, псіхалагічны аналіз. РТБД імкнецца да эксперыменту, з’яўляецца стартавай пляцоўкай для адкрыцця новых імёнаў і распрацоўкі творчых ідэй.

За гады існавання РТБД стаў неад’емнай часткай культуры Беларусі і заняў лідзіруючыя пазіцыі ў сучасным беларускім тэатры. Аснову рэпертуару – больш за 70% пастановак – складаюць творы беларускіх аўтараў: Мікалая Матукоўскага, Францішка Аляхновіча, Леапольда Родзевіча, Васіля Быкава, Уладзіміра Караткевіча, Элізы Ажэшка і іншых. Акрамя таго, у афішы ёсць творы класікаў сусветнай літаратуры, такіх як Марцін МакДонах, Жэральд Сіблейрас, Мікалай Гогаль, Рыгор Горын.

Апошнім часам тэатр браў удзел у такіх міжнародных тэатральных фестывалях, як Чэхаўскі міжнародны тэатральны фестываль (Расія, Масква), Міжнародны тэатральны фестываль “Балтыйскі дом” (Расія, Санкт-Пецярбург), Маладзёжны тэатральны форум краін СНД, Балтыі і Грузіі, Міжнародны Волкаўскі фестываль (Расія, Яраслаўль), Міжнародны фестываль Марціна МакДонаха (Перм, Расія), Платонаўскі фестываль мастацтваў (Варонеж, Расія), Міжнародны фестываль тэатральных мастацтваў Ф.М. Дастаеўскага ў Вялікім Ноўгарадзе і ў іншых.

1 жніўня 2024 года дырэктарам РТБД прызначана Святлана Навуменка. 8 кастрычніка 2025 года адбылася знакавая падзея — юбілейны трохсоты паказ спектакля “Адамавы жарты”, сапраўднага тэатральнага доўгажыхара РТБД. Адбыліся прэм’еры вечера гарадскіх камедый “Заручыны” і легенды ў дзвюх дзеях “Ладдзя роспачы”. 

З 25 лістапада па 7 снежня 2025 года Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі ўпершыню паказаў свае спектаклі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы: аўтарскі праект “Май хомлэнд” аб сваім месцы ў свеце і знакаміты “Вечар” паводле аднайменнай п’есы Аляксея Дударава.

Усе пастаноўкі РТБД ідуць на беларускай мове. Пра тэатр шмат пішуць. Рэжысёраў і акцёраў добра ведаюць і любяць гледачы. РТБД – гэта сапраўдныя эмоцыі!