Адчуваць без слоў
Спектакль “Вечар” Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі і Цэнтра беларускай драматургіі, створаны па п’есе класіка беларускай драматургіі Аляксея Дударава, быў паказаны для шанхайскага гледача. На пляцоўцы Маладога тэатра (“Theatre Young”) спектакль “Вечар” прайшой для 3000 гледачоў, некаторыя з якіх ужо не першы раз прыйшлі, каб паглядзець смешную і лірычную гісторыю самотных старых, якая зразумела і сугучна і ў іншых культурах і кутках зямлі.
Акрамя паказаў спектакля 18 чэрвеня 2026 года на пляцоўцы Маладога тэатра ў Шанхаі прайшоў майстар-клас “Асновы сцэнічнай мовы і дыхання” ад дырэктара РТБД і рэжысёра Святланы Навуменка. Рэжысёр падзялілася з прафесійнай тэатральнай суполкай Шанхая і ўсімі зацікаўленымі навыкамі сцэнічнага маўлення, працай з дыханнем і словам.
Як і на мінулых гастролях тэатра ў снежні 2025 года спектакль “Вечар” атрымаў шматлікія водгукі ад кітайскай аўдыторыі, якімі мы радыя падзяліцца з вамі!
“Этап жыцця перад вечнай ноччу, апошнія змрокі. Гэта сапраўды вельмі дакладная і вытанчаная перадача сэнсу. Я палюбіў яе з першага прагляду. Я нават знайшоў п’есу і перачытаў увесь тэкст. Таму, калі Young Theatre зноў запрасіў гэтых старэнькіх дзядуль і бабуль, я таксама вырашыў вярнуцца.
“Вечар” – гэта не сумная гісторыя. Спакойнае апавяданне, няспешныя дыялогі. Але абодва разы я незразумела чаму рыдаў, як дзіця. Я ўсё думаў: аб чым жа я плачу? На што я гляджу, калі гляджу “Вечар”? Гэта забытая вёска ў далёкай Беларусі, за тысячы кіламетраў. Гэта трое старых, якія прайшлі праз усё і ўступаюць у пару захаду. Але мне здаецца, я ўбачыў у гэтым пытанне, якое кожны шукае ў жыцці. Навошта мы жывём? І як нам жыць?
Усё жыццё ў спешцы, але мы пакінулі самае галоўнае – сонца і зямлю. Завязлі ў прыдуманых стандартах, спрачаемся з-за дробязяў. Забываем адчуваць свет, адчуваць жыццё, абапіраючыся на зямлю. Кожны з нас сутыкнецца са старасцю. І тады ўсё, чаго мы так рупліва дабіваліся, – слава і багацце – перастане мець значэнне. У рэшце рэшт, тое, што можа прынесці нам душэўны спакой – гэта толькі любоў, спачуванне і слёзы.”
Упершыню глядзеў беларускі драматычны спектакль. Калі раней убачыў станоўчыя водгукі ад іншых карыстальнікаў, гастролі ўжо скончыліся, але на Свята драконавых лодак выпадкова трапіў на дадатковы паказ!
Закінутая вёска, знясіленыя твары, разбітыя сэрцы пасля вайны – усё гэта ў ціхім чаканні смерці.
Старыя майстры дзейнічаюць з такой грунтоўнасцю і глыбінёй.
А форма падачы, наадварот, даволі сучасная. Жывы спеў і музыка на сцэне гучаць цудоўна, і невытлумачальна ствараецца адчуванне, быццам анёлы становяцца сведкамі гісторыі.
Сведкі любові і веры. Здаецца, гэта не можа змяніць свет, але менавіта гэта дазваляе людзям працягваць жыць!
Другі прагляд. З самага пачатку – гэта ўспаміны, і сюжэт вядомы ўсім. Навошта ж я зноў прыйшла? На самой справе, гэта не мой стыль… Можа, майстар-клас быў занадта кранальным, можа, успаміны занадта запамінальнымі, можа, захацелася зірнуць пад іншым вуглом, а можа, квіток на другі прагляд быў занадта спакуслівым… Ці не прапусціла я нейкія дэталі?
Час ад часу мяне зноў чапляюць некаторыя рэплікі… Як можна ствараць такія фразы, якія існуюць па-за часам і прасторай? Яны не састарэюць, нават калі мяняюцца краіна і эпоха. Як гэта ўсё робіцца?
Самы лаканічны і наватарскі сцэнаграфічны і музычны дызайн. Як трое галоўных герояў і трое маладых людзей у чорных касцюмах так ідэальна дапаўняюць адзін аднаго, кожны выконваючы сваю ролю? На гэты раз, здаецца, я заўважыла некалькі новых дэталяў. Значэнне кожнага з’яўлення маладых людзей у чорным мае свайго роду баланс яўнага і схаванага. Як прысутнічаюць тыя, хто знік і чакае, будучы адсутнымі? Кожнае пераключэнне ракурсу ў рэжыме рэальнага часу? Чаму тут зроблена так, з такой тонкай, вытанчанай і шматграннай задумай (здаецца, нават рэалістычныя выявы ў сучасных псіхалагічных гульнях не могуць параўнацца з тым, як гэта выкарыстоўваецца ў “Вечары”)?
На самай справе, з люстэрка, павернутага да гледачоў у самым пачатку (у якім можна было таксама разгледзець глядзельную залу ў адлюстраванні шкла псіхалагічнай гульні), я зноў успомніла, як Лінь Іхуа казаў пра сцэнаграфію “Вялікіх надзей”: як яна пачыналася з люстэрка, якое адлюстроўвае гледачоў, і ў выніку прывяла да таго, што ўсе крэслы прыбралі, пакінуўшы толькі прыступкі…
Прайшло больш за паўгода, а я ўсё гэтак жа бязмежна люблю. У якой драматычнай утопіі можна пераглядаць “Вечар” раз у год? Бо гэта такі цудоўны твор, дзе жорсткасць пераплятаецца з пяшчотай, тонкасць сплятаецца з пустатой, поўна шкадаванняў і страт, але пры гэтым праз усё гэта прабіваецца прыземленая надзея.
Любові замала. Спачування замала. І слёз таксама замала.
Пры другім праглядзе я ўсё больш пераконваюся, што гук вады на сцэне, а таксама гукі скрыпу вядра і пералівання вады проста геніяльныя.
Трое старых кожны дзень спакойна чакаюць, ходзяць па ваду да калодзежа, размаўляюць з сонцам, успамінаюць ранейшае шчасце і гора, сварацца. Але часам сваркі таксама здаюцца каштоўнымі.
Вечар, змрокі, шлях у “цемру жыцця”. Цудоўны спектакль, які спакойна апавядае і прымушае адчуваць без слоў.
Жаночы спеў у спалучэнні з гумарыстычнымі, але такімі пранізлівымі словамі старых прымушае сціснуць кулакі, але слёзы не льюцца. Апладысменты ў канцы не сціхалі доўга. Гульня старых проста цудоўная. У нядзелю будзе апошні паказ, ні ў якім разе не прапусціце. Гэта сапраўды шэдэўр, які ўбачыш – і ўсё, больш не паўторыцца.
Партнёр паказаў – БРУСП “Белдзяржстрах”.
Фота: Theatre Young
